Қазіргі саясат кепілді медициналық көмек көлемі мен саланы қаржыландыруға тым самарқау қарайды. Денсаулық жауапкершілігі мен саланы қаржыландыру біртіндеп мемлекеттен гөрі жеке адамның жауапкершілігіне айналып келеді. Осы қарқынмен кете беретін болсақ, 5-7 жылдан кейін медицина саласын жекеменшік сақтандыру компаниялары арқылы қаржыландыруға келеміз (жеке мүддеге жұмыс істеу саясаты қашан да өзекті).

Ал қазір мұндай көзқарастың аясы тым тар екеніне тоқталмақпыз. Әлеуметтік желілерге мониторинг жасаумен айналысатындар соңғы уақытта денсаулық сақтау аспектісі бойынша әлеуметтік жағдайдың тым ширығып тұрғанын көрер еді. Дәрігерлер еш қорықпастан жеке қорғаныс құралдарының жеткіліксіз екенін, бас дәрігерлердің қысым көрсетіп отырғанын жария етуде. Кикілжің ашық тартысқа ұласып, оған БАҚ, Денсаулық сақтау министрлігінің басшылары мен әкімдік өкілдері араласуда. Науқастар карантин жағдайына көңілі толмайтынын жария етуде. Назар аударатын мәселе жеткілікті.

Жағдайды түбегейлі өзгерту үшін денсаулық сақтау саласына деген көзқарасты да өзгертуге тура келеді. Ол үшін денсаулық саласына кіріс әкелуші ретінде және ұлттық қауіпсіздікке жауапты сала ретінде қарау керек.

Кіріс әкелуші салаға айналдыру үшін жаппай медициналық туризмге айналдыру, жаңа отандық дәрі-дәрмек өндірісін дамыту жобаларын қолға алу керек. Бұл бағытқа ғылымды дамыту да кіреді, инновацияны дамыту мен кірісті арттыру да осының ішінде.

Ұлттық қауіпсіздік пен денсаулық сақтау да бір-бірімен байланысты. Бұл бірінші кезекте мемлекетке дәрігерлер қауымына да қазіргі күштік құрылымдарға арқа сүйегендей сүйенуге мүмкіндік береді. Бұл ретте медицина қызметкерлері таптырмас олжа: саны жағынан көп (300 мың адамнан астам), үнемі халықпен тікелей байланыста, интеллектуалдық топқа жатады, яғни беделі де бар.

Екінші – қазіргі жағдайдан алатын сабақ – инфекциялық қауіпсіздікпен байланысты шешім қабылдау мәселесінде олардың деңгейін көтеру керек, осы бағытты дамытып, санитарлық-эпидемиологиялық қызметті (СЭҚ) біржола институттандыру керек. Санэпидемқызметтің соңғы он жылда төрт рет бір министрліктен екіншісіне ауысқанын айта кеткен жөн.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДСҰ) елде тұтынылатын дәрі-дәрмектің кемінде 40%-ын ел ішінде өндіруге кеңес береді: бұл бір жағынан шекара жабылып қалған жағдайда халықты дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етуге мүмкіндік берсе, екінші жағынан мемлекеттің басқа мәселелер бойынша сыртқы келіссөз жасауына да айтарлықтай ықпал ететін фактор.

Бұл айтылғанның ешбірі дұрыс әлеуметтік саясат жүргізуге кедергі келтірмейді, керісінше, ресурс базасын ғана емес, жалпы мүмкіндікті кеңейте түседі.

Салаға деген жаңаша көзқарасты қалыптастыруда негізгі салмақ медицина қауымдастығына түсуі керек, яғни денсаулық сақтау саласындағы реформаны жүзеге асыру негізінен дәрігерлер тарапынан көтерілуі керек.

Денсаулық сақтау саласында екі күш бар: медицина қоғамдастығы және саяси шешім қабылдаудың жоғары деңгейі.

Орталық және аймақтық салалық мемлекеттік органдар жоғарыдан жүктелген саясатты жүзеге асыруды соңына жеткізгісі келеді. Бұл өзгерістерді қабылдау керек пе, әлде өзгерту керек пе, оны медицина қоғамдастығы шешеді.

Медицина қоғамдастығы бөлек-бөлек болса, бұйрықтар мен регламентке және оның мазмұнына қарамастан, реформа табысты болмауы мүмкін. Әр медицина қызметкері қолдайтын-қолдамайтынын өзі шешеді. Ал егер біріккен медицина қоғамы мен жоғары деңгейде шешім қабылдаушы өкілдер диалог құра алса, кез келген ақылға қонымды реформаның табысқа жету ықтималдығы жоғары. «Естуші» мемлекеттің әлеуетті күші де осында.

Алайда, мұндай түсіністік деңгейіне жетуе әлі ерте. Өйткені қазіргі индикатор Қоғамдық сенім жөніндегі ұлттық кеңес (ҚСҰК) десек, оның құрамында бір де бір дәрігер жоқ.

The post Денсаулық сақтау: еметін бұзау ма, сауын сиыр ма? appeared first on Ekonomist.

Реттеуші ұсынып отырған ұлттық оператор акционерлік қоғам түрінде қызмет етеді. Жаңа ұйым ғылыми-практикалық мәселелерді шешіп, зерттеумен, соның ішінде консалтинг қызметімен айналысып қана қоймай, медициналық көмек көрсету және денсаулық сақтау саласындағы инвестициялық жобаларды жүргізу міндетін де атқармақ.

Денсаулық сақтау жүйесіндегі ойыншылардың функционалдық картасының өзгеруі медициналық қызмет нарығына, денсаулық сақтау саласына қатысы бар консалтинг және зерттеу қызметіне әсер етпей қоймайды.

Саясат. Ұлттық оператор денсаулық сақтау саласындағы саясатты қалыптастыруға ықпал етеді, атап айтқанда, мемлекеттік бағдарламаларды жасауға және жүзеге асыруға қатысады.

Технология. Жаңа құрылым медицина ұйымдары мен медицина саласындағы жоғары оқу орындарында инновациялық медициналық технологияларды сынақтан өткізу, енгізу және орындау арқылы саланың технологиялық дамуына ықпал етеді.

Ойын ережесі. Ұлттық оператор дәрі-дәрмек пен медициналық бұйымдарға клиникаға дейінгі (клиникалық емес) және клиникалық зерттеу жүргізеді. Денсаулық сақтау ұйымдарында стандарттарды жасау мен енгізуге қатыстыру арқылы қатысушылардың өзара іс-әрекет ережесін анықтайды. Сонымен бірге, консалтингтік электрондық қызметті атқару мүмкіндігіне ие болады.

Басқару. Ұйым инвестициялық жобаларды және мемлекеттік пен жеке меншік әріптестік аясындағы жобаларды жүзеге асырмақ. Дегенмен тек жобаларға техникалық қолдау көрсетумен шектелуі мүмкін.

Соңғы он жылда Қазақстанның денсаулық сақтау жүйесі бірқатар ауқымды реформаны бастан өткерді. Жобаны жасаушылар ұлттық операторға байланысты туындайтын қауіптің алдын алу үшін жүйелі шаралар қарастырған болар. Дегенмен, солардың бірқатарына тоқталсақ.

Ұлттық оператордың қызметін реттеу

Бірыңғай ұлттық денсаулық сақтау жүйесін құру идеясын жүзеге асырудағы ең негізгі жетістік – денсаулық сақтау саласындағы мемлекеттік басқару моделін қайта құру. Қазіргі үлгі кеңестік кезеңдегі денсаулық сақтау саласын басқару үлгісінің жалғасы. Маңызды жүйелі жетістік ретінде қарым-қатынастың функционалдық үлгісін айтуға болады, мұнда медицина қызметін сатып алушы мен ұсынушы бар. Олардың арасында медицина қызметіне белгіленген бірыңғай мемлекеттік тариф бойынша сатып алу жүйесі жұмыс істейді. Бұл нарықтық қатынастың қызмет ету жүйесіне негіз болды.

Міндеттерді осылай бөлу соңғы жылдары денсаулық сақтау саласында сапаны көтеру (медициналық қызмет көрсетудің жеке түпкі нәтижесін жеткізушілер төлейтін төлемге байланыстыру, қор мен жеткізушілер арасындағы келісімшарт негізіндегі қарым-қатынас) және медицина қызметтерінің қолжетімді болуына қол жеткізу бастамасын жүзеге асыруға мүмкіндік беріп отырғанын атап өткен жөн, бұл жеткізушілер арасындағы өзара бәсекенің арқасында болып отыр.

Ұлттық операторға бірнеше өзара әрекеттесуші міндет беру нарықтың басқа қатысушыларымен бәсекеде жасанды артықшылық қалыптастырады.

Ұлттық оператордың қызмет моделіне келсек, ол: (а) саясатты қалыптастыруға белсенді қатысушы, (b) жүйелі клиникалық зерттеуші, (c) нарықтағы барлық қатысушының тәртібін реттеуші, (d) медицина технологиясының қоймасы, (і) қаржы институты.

Ұлттық оператор қызметін жүйелеу мүдде қақтығысына орай жекелеген бағыттардың тиімді жұмыс істеуіне кедергі келтіретін болса, мұның кері жағы болуы да мүмкін. Мақсаттың көптігі менеджерлерді бағыттан тайдырып, нәтижесінде бір мақсатқа қол жеткізу үшін екіншісін құрбан етуге тура келуі мүмкін.

Бәсеке: ұлттық оператордың нарыққа әсері қандай болмақ?

Қазіргі таңда ҚР медициналық қызмет нарығында 2000-нан астам ұйым жұмыс істейді, олар халыққа амбулаториялық емханалық қызмет және Медициналық әлеуметтік сақтандыру қорымен (МӘМҚ) келісімшарт шеңберінде ауруханада емдеу қызметін де көрсетеді. 2019 жылы көрсетілген медицина ұйымдарында МӘМҚ бойынша төлем көлемі 1 трлн теңгеден асты, соның ішінде амбулаториялық қызмет көрсетуге 300 млрд теңгеден астам қаржы қарастырылса, емханалар деңгейінде дәрі-дәрмекпен қамтамасыз етуге 80 млрд теңге, ал ауруханада қызмет көрсетуге 400 млрд теңге бөлінген.

Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) шеңберінде медициналық қызмет көрсетуге төлем басталуы жалпы ақша сомасын 51%-ға дейін арттырады деп жоспарланған. Бұл халықтың медициналық қызметке қолжетімділік деңгейін арттырады.

Медицина ұйымдары тұрғындарға 416 түрлі жоғары технологиялы және қымбат медициналық қызмет көрсетеді. Ұлттық оператор медициналық қызметтің барлық түрін көрсетеді, сонымен бірге жаңа технологияларды сынақтап өткізіп, енгізумен айналысады.

Бұл үшін медицина ұйымы материалдық-техникалық жағынан тиісті деңгейде жабдықталған болуы тиіс. Қолданыстағы инфрақұрылымдық қуатты қайта қарастыру керек немесе жаңадан енгізуге тура келеді. Бұл айтарлықтай қаржыны қажет етеді. Қай нұсқаны таңдаса да, инвестиция қажет болады, өйткені ұлттық оператор озық ғылыми база қалыптастыруды мақсат етіп отыр. Қаржы көзіне қатысты кодексте нақты ештеңе жазылмаған.

Ұлттық оператор медициналық қызмет көрсетуге ниетті, яғни бәсеке нарығындағы жаңа ойыншы болмақ. Жалпы алғанда, бұл тұрғындардың медицина қызметін қолжетімді пайдалануына жол ашады. Қазірдің өзінде ұлттық және республикалық медицина орталықтары мен институттары осы бағытта жұмыс істеп жатқанын атап айтқан жөн. Алайда, ұлттық және республикалық орталықтар мен институттар Алматы мен Нұр-Сұлтанда орналасқан, аймақтарға олар әлі жете қойған жоқ.

2020 жылы жоғары технологиялы медицина қызметіне бөлінетін қаржы көлемін 81%-ға (23 миллиардтан 41 миллиардқа дейін), ал стационарлық қызметке бөлінетін қаржыны 31%-ға (72 миллиардтан 95 миллиардқа дейін) арттыру жоспарланып отыр. Қызмет көрсетушілер тұрғындарға барынша медициналық қызмет көрсетуге дайын, алайда оның ақысын МӘМҚ төлейді, ал оның бюджеті шектеулі. Шығынның артуы медицина қызметінің барлық түрінің артуына алып келеді, соның ішінде жоғары технологиялы қызметтерге сұраныс артады. Жетекші орталықтарда маман және технология тұрғысынан потенциал артады.

Ұлттық оператор қомақты қаржы құюмен қатар, медициналық қызмет көрсетуге де қаржы көлемін арттыру бойынша бәсекеге түседі. Медициналық қызметтің қазіргі тариф мөлшері ұлттық операторды қаржыландыруға қажетті жылдық қаржы мөлшерін арттыруға ықпал етеді. Бұл нарықта бар ойыншыларға белгілі бір қысым көрсетуге алып келеді.

The post Денсаулық сақтау саласындағы ұлттық оператор: жүйе болуы маңызды appeared first on Ekonomist.

Осы күзде ҚР Парламенті денсаулық және денсаулық сақтау жүйесі туралы Кодекс жобасын қарайды. Жоба үлкен көлемде өзгерістерден тұрады. Алайда көпшілік арасында әлі күнге дейін осы құжаттың қандай да бір талдауы жоқ. Бос орынды толтыра отырып, пациенттердің, атап айтқанда, халықтың әлеуметтік осал топтарының құқықтарын тікелей қозғайтын негізгі сәттерге тоқталамын.

Жасөспірімдер

Алғаш рет он жастан он тоғыз жасқа дейінгі халық санаты ретінде «жасөспірімдер» терминін енгізу ұсынылады. Бұл ‒ бағытты жасөспірімдер жасындағы мәселелерге кешенді көзқарас бере алатын оң өзгеріс.

Ведомствоаралық өзара әрекет аспектісіндегі халықтың осал санаттарының құқықтары. Ведомствоаралық өзара әрекет мәселелерін ашатын 16-Бап:

– білім беру және денсаулық сақтау жүйесінде психологиялық қызметтерді енгізу жолымен қауіпсіз балалық шақ, кәмелетке толу және қарттықты қамтамасыз ету;

– ерекше қажеттіліктері бар адамдарды қамтамасыз ету үшін тең мүмкіндіктер жасау;

– Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының «Салауатты қалалар», «Салауатты жұмыс орындары», «Салауатты университеттер», «Денсаулыққа ықпал ететін мектептер» бағдарламаларын іске асыруды бекітеді.

ДДҰ аталған барлық бағдарламалары міндетті түрде инклюзияға бағытталған.

ҮЕҰ қоғамдық денсаулықты сақтауға қатысуы

Бұдан әрі осы бап әлеуметтік жобалар мен гранттарды іске асыру арқылы жергілікті өзін-өзі басқару органдарын, үкіметтік емес ұйымдарды және қауымдастықтарды жұмысқа тартуды күшейтеді. Бұл ниет ҚР азаматтарының денсаулық сақтау құқықтарын қамтамасыз етуге қоғамдық бірлестіктердің қатысуын декларациялайтын Денсаулық сақтау саласындағы ҚР заңнамасының принциптерімен де (5-бап) расталды. Стейкхолдерлер өрісінің мұндай заңнамалық күшеюі ҚР Президентінен шығатын жоғары деңгейлі саяси күн тәртібімен үйлестірілген. Бұл оң өзгерістер сала деңгейінде корпоративтік басқаруға және қоғам мүддесінде ортақ шешімдер қабылдау арқылы ортақ жауапкершілікті қолдауға жол ашады.

Шалғай елді мекендердің тұрғындары

Қашықтықтағы медициналық көмекпен байланысты бөлім кеңейтілді. Оның ішінде, сәйкестендіру, аутентификациялау және іс-қимылдарды құжаттау кезеңдері (пациенттің құқықтарын сақтау және медицина қызметкерлерінің құқықтарын қорғау үшін негіз) атап өтілді. Жалпы, мен телемедицинаны дамыту үшін негіз дайындауды ірі медициналық бизнестің келешегі ретінде бағалаймын. Бизнес телемедицинаның негізгі қозғаушы күші ретінде — бұл жаһандық түріндегі де және жақын көршіміз ‒ біз айтарлықтай артта қалып бара жатқан РФ-нің де шындығы. Алайда бизнестің әлеуметтік жүктемесін қоса отырып, төмендегі нормативтік-құқықтық актілерді және, тіпті, нақты келісімшарттарды немесе тендерлерді мақсатты конфигурациялау жағдайында ауылдық (шалғайдағы және қатынасу қиын) аудандардың тұрғындары да белгілі бір пайда алады.

Бірлесіп төлеу

Бірінші рет бірлесіп төлеу ұғымы енгізіледі. Мүмкіндік тек амбулаториялық дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету үшін (мемлекет өтейтін және емделуші қалаған дәрілердің құны арасындағы айырмашылықты қосымша төлеу түрінде) және ерікті опция ретінде көзделген. Жаһандық түрде, мұндай бірлесіп төлеу формасы халықтың әлеуметтік жағынан осал топтарына қосымша ауыртпалық түсірмейді және біреудің құқықтарына нұқсан келтірмейді. Алайда медициналық көмекке қол жеткізуде теңсіздікті арттыру үшін белгілі бір кеңістік сонда да пайда болады. Әлеуметтік бағыттағы арнада бірлесіп төлеу идеяларының одан әрі дамуын ұстап тұру маңызды.

Паллиативтік көмек

Бұрын қолданылған анықтама «… және зардап шегуді жеңілдету, ауырсынуды емдеу және ауру салдарынан дене, психоәлеуметтік проблемаларды шешу, оның ішінде, олардың отбасы мүшелері» деген тұжырымдамамен толықтырылды. Мұндай тұжырым паллиативтік көмек көрсетудің халықаралық тәсілдерін көрсетеді, жақында қабылданған салалық стандарттарды қолдайды және терминалды/ жазылмайтын жағдайлары бар пациенттердің құқықтарын кеңейтілген түсіну мен іске асыруды көрсетеді.

Бұл оң жаңалықтың өзінің ең маңызды бөлігінде — ауырсынуды басу мәселесінде жалғасы бар:

– ҚР азаматтарының құқықтары туралы 82-Бап созылмалы жазылмайтын ауруларды емдеудегі жансыздандыру құқығын бекітеді;

– паллиативтік көмек туралы 142-бап та ауырсыну мен азап шегуді жеңілдету мәселесін бөліп көрсетеді.

Психиатрия

Кодекстің ең даулы тұжырымдамаларының бірі «жыныстық сәйкестендірудің бұзылыстары бар адам — қарсы жынысты тұлға ретінде өмір сүруге және қабылдануға ұмтылатын адам» деп айтылады. Егер тұжырымдамаға назар аудармаса (мүмкіндігі шектеулі адамдар, бұрынғыдай мүгедек деп аталатындар сияқты), онда одан әрі 172-бап жынысын ауыстыру құқығына (белгілі бір ескертпелермен) кепілдік береді.

Туберкулез және АИТВ

Туберкулезбен ауыратын немесе ауырған және АИТВ жұқтырған адамдарды әлеуметтік және құқықтық қорғау айтарлықтай кеңейтілді (175 және 177-баптар). Атап айтқанда, жергілікті деңгейде еңбек және тұрмыстық құрылымда жәрдемдесу, инклюзивті білім беруді қамтамасыз ету мәселелеріқарастырылды; туберкулезбен ауырған адамдар туралы ақпаратты жария етуге жол берілмеушілік пен жауапкершілік ерекше қаралады; еңбек шартын тоқтатуға және жұмыс берушінің АИТВ -ға тексеру нәтижелерін сұрауына тыйым салынады.

Жалпы, кодекс жобасы халықтың әлеуметтік жағынан осал санаттары үшін бірқатар оң өзгерістерден тұрады. Одан әрі келісім үдерісінде барлық тиісті нормалар сақталуына үміт артамыз.

The post Денсаулық туралы жаңа кодекс: әлеуметтік аспект ескерілген бе? appeared first on Ekonomist.